Bakgalaka ba legola lub bakoni (ludzie z Północy).

Hutnicy byli „ślubowani ze swoimi piecami”, a następnie powstrzymywali się od stosunków seksualnych z kobietami w okresach wytopu żelaza i miedzi. Spożywali posiłki, które mogły być przynoszone do ich miejsc pracy jedynie przez kobiety po menopauzie lub młode dziewczęta.

Bakgalaka, lud Karanga z Zimbabwe, przyniósł na ten obszar umiejętność wytopu żelaza i miedzi, które występowały tam w dużych ilościach. Metalurdzy stosowali geologiczny podział na wytapianie rudy pierwotnej i wtórnej, kucie żelaza i wytapianie miedzi.

Młodzi mężczyźni byli zatrudniani przez doświadczonych metalurgów do obsługi miechów i wykuwania kruszców na narzędzia żelazne. 

W zamian za swoją pracę otrzymywali od metalurgów motyki. Były one wykorzystywane jako zapłata za pannę młodą. Zwyczaj kupowania żon za pomocą motyk rozpowszechnił się na dużym obszarze aż na zachód od Gór Smoczych.  

Praktyka ta zastąpiła powszechne bydło jako zapłatę i potwierdza, że akurat ten ​​region nie nadawał się do hodowli bydła, więc znaleziono realną alternatywę dla tych celów społecznych. 

Bakgalaka ba legola lub bakoni (ludzie z Północy) rozproszyli się z powodu rosnących napięć wynikających prawfopodobnie z konkurencji w handlu kością słoniową, a także z najazdów i handlu związanego z zatoką Delegoa (Maputo), Inhambane i innymi ośrodkami handlowymi wschodniego wybrzeża.

Uważa się, że lud Bakgalaka przeniósł się z południa Zimbabwe (okolice Masvingo) na obszar między rzekami Olifants i Letaba w 1658 roku n.e. 

Aby dać pewien zarys, lud Bakgalaka to architektura kamiennych murów, takich jak Maphungubwe, Wielkie Zimbabwe właśnie w okolicach Masvingo, budowniczowie góry Tshikumbu, budowniczowie Bokone. Bokone w dolinie Komati to kamienne ruiny, które zostały wzniesione przez przodków Bakgalaka w czasach szacowanych w raportach archeologicznych na około XVI wiek.

Hutnicy zajmujący się wytopem żelaza, zamieszkiwali m.in. wzgórze Pjeni/Masorini (które m.in. oglądacie). Były to tzw. osady przemysłowe. O jednym z charakterystycznych wzgórz w tej okolicy ze świętej górze Tshikumbu pisałam kilka postów wcześniej.

Wydobycie bez zezwolenia było surowo zabronione. Jego Wysokość, Wódz Tongogara, był jedyną osobą, która mogła zezwolić na wydobycie w tym rejonie.

Przedmioty metalowe miały wiele zastosowań, ponieważ żelazo służyło do produkcji narzędzi rolniczych i broni, takiej jak ostrza, motyki i włócznie. Niektóre ozdoby i biżuteria były również wykuwane z żelaza i miedzi.

Na wzgórzach istniał wyraźny podział klasowy między hutnikami a metalurgami, przy czym ci drudzy zajmowali wyższą pozycję w społeczeństwie.

Wybitni metalurdzy mieszkali z rodzinami na wyższych tarasach wzgórz. Hutnicy natomiast mieszkali na poziomie gruntu. Wytapianie było świętą praktyką, którą wykonywali wyłącznie mężczyźni, a kobietom zabraniano zbliżania się do pieców.

Podczas wytopu i kucia przestrzegano pewnych rytuałów. Obejmowały one wlewanie do otworów w piecach lekarstw sporządzonych z produktów zwierzęcych, aby przebłagać przodków i zapewnić im pomyślny przebieg procesu wytopu i kucia.

Zidentyfikowano 53 osady na okolicznych wzgórzach. Co najmniej 10 z 53 osad kompleksu Loolesite (mapa!) zniknęło pod hałdami odpadów od czasu rozpoczęcia współczesnego górnictwa w Phalaborwa w latach 50. XX wieku. Na szczęście dwie osady wzgórza Kgopolwe i Sealeng, zostały uznane za pomniki narodowe.

System osadnictwa przyjmował zawsze ten sam schemat: wyspecjalizowani metalurdzy żyli wraz z rodzinami, a hutnicy pracujący przy piecach w osobnych odseparowanych osadach stricte przemysłowych, w których ich życie było podporządkowane głównemu zajęciu-pracy przy piecach. 

Wytop był praktykowany w sposób rytualny i tabu, z dala od wiosek, gdzie kobiety nie mogły uczestniczyć w tych czynnościach ani im przeszkadzać.

Otwory w piecach służyły jako pojemniki na leki-przedmioty wróżbiarskie takie jak kości. Naukowcy analizowali szczątki zwierzęce, zatówno zwierząt hodowlanych jak i dzikich, ponieważ części zwierząt dzikich wykorzystywane były podczas praktyk rytualnych.

Na wzgórzach znaleziono ludzkie astragali-przedmioty wróżbiarkie. Kości znane jako dolos lub daula, są ważnym narzędziem wróżbiarskim używanym przez tradycyjnych uzdrowicieli (sangoma lub inyanga) do komunikowania się z duchami przodków, diagnozowania chorób i przewidywania przyszłych wydarzeń. Kości te mogą obejmować kości zwierząt, kamienie, muszle i inne symboliczne przedmioty, preprezentują głęboko zakorzenioną praktykę duchową.

Szczątki jednego osobnika mrównika i szczątki ludzkie, prawdopodobnie również jednego osobnika, znalezione na tarasach jednego ze wzgórz nazwanego Serotwe, są najprawdopodobniej również związane z praktykami rytualnymi, ponieważ mrównik jest uważany za zwierzę o silnym potencjale przez wiele społeczeństw południowoafrykańskich, a jego kości skokowe często stanowią ważny element zestawów kości do wróżenia.

Znalezione szczątki lwa mogły być również związane z praktykami rytualnymi lub wróżbiarskimi. 

Leki te służyły do ​​przebłagania przodków, aby zapewnić udane wytopienie. Rytualny ubój zwierząt domowych, takich jak bydło, owce/kozy i kurczaki, mógł służyć podobnemu celowi. Szczątki nowonarodzonych owiec na jednym ze wgórz mogą wskazywać na jakąś formę rytuału związanego z płodnością. Szczątki zwierząt domowych występują jedynie w ograniczonej ilości.

Osady kompleksu Loole są rozproszone wokół współczesnego miasta Phalaborwa, a jego południową granicę wyznacza rzeka Selati. Zachodnia granica kompleksu pokrywa się z drogą krajową prowadzącą na południe, a wschodnią stanowi ogrodzenie graniczne między Parkiem Narodowym Krugera a Phalaborwą.

Phalaborwa to nazwa oznaczająca lepszy niż południe, tereny te były bowiem korzystniejsze klimatycznie pod kątem uprawy ziemi ale również właśnie bogatych złóż. 

Osady przemysłowe takie jak to bez pozostałości mieszkalnych (Pjene, Marupale, Shankare II i inne) służyły właśnie jako miejsca, gdzie młodzi mężczyźni wytwarzali żelazo i miedź dla wybitnych metalurgów mieszkających w innych kompleksach o bardziej rozbudowanej strukturze spolecznej. 

Szczątki zwierząt domowych z obu typów osadniczych są dość ograniczone. Wydaje się, że hodowla bydła nigdy nie była powszechną praktyką.

Metalurdzy z późnej epoki żelaza, podobnie jak wschodnia grupa kulturowa Sotho, nie cenili zwierząt domowych tak wysoko, jak Sotho z zachodu i płaskowyżu.

Hodowla bydła nie była opłacalną opcją dla mieszkańców Phalaborwy. Różnorodność zidentyfikowanych zwierząt łownych wskazuje, że to polowanie odgrywało ważną rolę w dostarczaniu niezbędnych składników odżywczych. Kwestią dyskusyjną jest, czy sami polowali czy zlecali tą czynność na zasadzie wymiany handlowej.  

Źródła:

▪️Plug, Ina & Pistorius, Julius. (1999). Animal Remains from Industrial Iron Age Communities in Phalaborwa, South Africa. African Archaeological Review. 16. 155-184. 10.1023/A:1021676616468.

▪️Childs,T. S., and Killick, D.(1993). Indigenous African metallurgy: Nature and culture. Annual Review of Anthropology 22: 317-337.

▪️KNP

▪️Lokalne źródła z przekazem oralnym.